شرح

نقش معاشران و دوستان

موضوع دیگری که تاثیر عمیق آن به تجربه ثابت شده و همه علمای اخلاق و تعلیم و تربیت اتفاق نظر دارند، مساله معاشرت و دوستی است. غالبا دوستان و معاشران ناباب و آلوده سبب آلودگی افراد پاک شده اند؛ عکس آن نیز صادق است، زیرا بسیاری از افراد پاک و قوی الاراده توانسته اند بعضی از معاشران ناباب را به پاکی و تقوا دعوت کنند. با این اشاره به قرآن باز می گردیم و اشاراتی را که قرآن به این مساله دارد.

معاشرت، بازار تبادل اخلاق است، بسیاری از محاسن و رذائل اخلاقی از همین معاشرات معمولی انتقال و تسری می یابد. اگر از انسان های موفق بپرسید که عامل موفقیت شما چه بود؟ بی درنگ یکی از عوامل مهم موفقیت خود را رفاقت با دوستان خوب اعلام می دارند، و بر عکس اگر از انسانهای شکست خورده در زندگی بپرسید: چگونه به این ناکامی ها مبتلا گشتید؟ خواهند گفت: دوست ناباب. معاشرت با دوستان بد، انسان را از مسیر تکامل باز می دارد.به همین دلیل مسلمان، باید دوستان خود را با صلاحدید دین خود انتخاب نماید، یعنی در خصوص اینکه با چه کسانی معاشرت نماید و با چه کسانی معاشرت ننماید، باید نظر اسلام را سؤال نماید.

همنشین بد در قرآن کریم

در قرآن کریم، مسلمانان از دوست گرفتن افراد زیر نهی شده اند: کافرین، یهود و نصاری؛ دشمنان خدا؛ اهانت کنندگان به دین؛ غافلین از یاد خدا؛ توجه به این آیات، حداقل به ما می فهماند که مسلمان مجاز نیست با هر کس که خواست طرح دوستی و معاشرت بریزد.امام سجاد (ع)، (با استناد به آیه 68 سوره انعام) می فرمایند: چنین نیست که بتوانی با هر کس که دوست داشتی، همنشین باشی.(تفسیر صافی، ج 1، ص 523، در تفسیر آیه 68، سوره انعام.)

1.و من یعش عن ذکر الرحمن نقیض له شیطانا فهو له قرین- وانهم لیصدونهم عن السبیل ویحسبون انهم مهتدون – حتی اذا جاءنا قال یالیت بینی و بینک بعد المشرقین فبئس القرین (زخرف، آیات 36 و37 و 38 ( و هر کس از یاد خدا روی گردان شود شیطان را به سراغ او می فرستیم پس همواره قرین اوست – و آنها[شیاطین] این گروه را از یاد خدا باز می دارند در حالی که گمان می کنند هدایت یافتگان حقیقی آنها هستند! – تا زمانی که (در قیامت) نزد ما حاضر شود می گوید: ای کاش میان من و تو فاصله مشرق و مغرب بود؛ چه بد همنشینی بودی!

2.قال قائل منهم انی کان لی قرین یقول اءنک لمن المصدقین اءذامتنا وکنا ترابا وعظاما اءنالمدینون – قال هل انتم مطلعون فاطلع فراه فی سواء الجحیم قال تالله ان کدت لتردین و لولا نعمة ربی لکنت من المحضرین)صافات، آیات 51 تا57(کسی از آنها می گوید: «من همنشینی داشتم – که پیوسته می گفت آیا (به راستی) تو این سخن را باور کرده ای – که وقتی ما مردیم و به خاک و استخوان مبدل شدیم، (بار دیگر) زنده می شویم و جزا داده خواهیم شد؟! -(سپس) می گوید آیا شما می توانید از او خبری بگیرید؟ – اینجاست که نگاهی می کند، ناگهان او را در میان دوزخ می بیند – می گوید: به خدا سوگند نزدیک بود مرا (نیز) به هلاکت بکشانی! – و اگر نعمت پروردگارم نبود، من نیز از احضار شدگان (در دوزخ) بودم!

3.و یوم یعض الظالم علی یدیه یقول یالیتنی اتخذت مع الرسول سبیلا یا ویلتی لیتنی لم اتخذ فلانا خلیلا – لقد اضلنی عن الذکر بعد اذجآءنی وکان الشیطان للانسان خذولا)فرقان، آیات 27 و 28 و29.( و (به خاطر آور) روزی را که ستمکار دست خود را (از شدت حسرت) به دندان می گزد و می گوید: «ای کاش با رسول (خدا) راهی برگزیده بودم! – ای وای بر من، کاش فلان (شخص گمراه) را دوست خود انتخاب نکرده بودم! – او مرا از یاد آوری (حق) گمراه ساخت بعد از آن که (یاد حق) به سراغ من آمده بود!» و شیطان همیشه خوار کننده انسان بوده است!

هم نشین بد و نامناسب در روایات

ذیلا به ذکر افرادی که از نظر روایات اسلامی، معاشرت با آنها نهی شده است می پردازیم:

نادان و بی خرد و احمق.

نادان و بی خرد از جمله افرادی است که معاشرت با او نهی شده است. امام صادق (ع) می فرماید: هر چه می توانی از شخص پست و بی خرد بگریز(کافی، ج 4، ص456) امام علی (ع) مسلمان را از دوستی با احمق بر حذر می دارد و در علت آن می فرماید: «احمق ترا به چیزی وا ندارد، و امید نیست که هر چه بکوشد بدی را از تو دور دارد و چه بسا خواهد سودت رساند ولی به زیانت کشاند…دوریش بهتر از نزدیکی است(تحف العقول، ص، 303) و باز می فرماید: فساد اخلاق بر اثر معاشرت با بی خردان است و سلامت اخلاق به برکت معاشرت با خردمندان (معارف و معاریف، ص 2095) و باز می فرماید: «همنشین احمق مباش، چون کارش را در نظر تو می آراید و دوست دارد تو هم چون او باشی (نهج البلاغه فیض، ص 1228)

اراذل و اوباش

مردم پست و فرومایه، انسانهای دون همت، مردمی هستند که بواسطه فرومایگی خود دست به هر کار می زنند، این انسانها معاشرتشان منهی و مذموم است. پیامبر اکرم (ص) می فرماید: سه گروهند که مجالست با آنها دل را می میراند. اول همنشینی با اراذل و اوباش… (خصال، باب الثلاثة ص .98) دوستی با این افراد مایه حسرت ابدی است؛ لذا کفار در قیامت می گویند: یا ویلتا لیتنی لم اتخذ فلانا؛ خلیلا (فرقان/28). یعنی: وای بر ما ای کاش فلانی را دوست نمی گرفتیم.

نتیجه

برخی از مردم با بدان معاشرت می کنند و ادعا می کنند که این معاشرت ها از آن روست که آنها را نسبت به وظایف دینی و اخلاقی شان آشنا سازند. در صورتی که معمولاً نه تنها موفقیتی پیدا نمی کنند، بلکه خود نیز به همان فساد اخلاقی مبتلا می شوند. پس کسانی که صددرصد به نیروی ایمان خود اعتماد ندارند، نباید به بهانه هدایت افراد فاسدالاخلاق با آنها طرح دوستی و مراوده بریزند؛ زیرا ممکن است دزدادن دین و ایمان گوهر شرف از کفشان بربایند. امام علی(ع) نسبت به همنشینی با این افراد، چنین هشدار می دهند: جَلیسُ الشَّرِ نِقْمةٌ همنشین بد، مایه عذاب است.

 

برداشت از پایگاه حوزه -سخنرانی بالا با مطالب همخوانی ندارد.جهت مطالعه ازاد تقدیم شد.